Tạp chí Việt Nam

Báo động trước tình trạng ngược đãi những người lao động bị cưỡng bức, trong đó có không ít nạn nhân là người Việt Nam, tại các trung tâm lừa đảo trực tuyến ở các nước Đông Nam Á, Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc ngày 20/02/2026 đã kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động chống lại tệ nạn này. Riêng Việt Nam đang phối hợp với Cam Bốt và những đối tác khác ở Đông Nam Á để triệt hạ các đường dây lừa đảo xuyên quốc gia.
Trong một báo cáo được công bố vào năm 2023, Liên Hiệp Quốc ước tính hàng trăm ngàn người đã bị cưỡng bức tuyển dụng để thực hiện các vụ lừa đảo trực tuyến. Báo cáo mới, dựa trên lời khai của các nạn nhân và các cuộc phỏng vấn với các cảnh sát và đại diện của xã hội dân sự, mô tả các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng mà những người bị buộc phải làm việc trong các trung tâm này phải gánh chịu. 
Báo cáo ghi nhận các trường hợp tra tấn, ngược đãi, bóc lột, lạm dụng tình dục, cưỡng bức phá thai, bỏ đói và biệt giam. Một nạn nhân từ Sri Lanka khai rằng những người không đạt chỉ tiêu hàng tháng về lừa đảo đã bị dìm xuống nước hàng giờ trong các bể nước (gọi là 'nhà tù nước'). Các nạn nhân cũng kể lại việc bị ép buộc chứng kiến, thậm chí tham gia vào những hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng này. Một nạn nhân người Bangladesh cho biết anh ta được lệnh đánh đập những người lao động cưỡng bức khác, và một nạn nhân người Ghana mô tả việc bị ép buộc phải chứng kiến ​​bạn mình bị đánh đập. Một nạn nhân người Việt Nam kể lại việc em gái mình bị đánh đập, bị chích điện, bị nhốt trong phòng và bị bỏ đói trong bảy ngày vì đã toan đào thoát. Liên Hiệp Quốc lên án tình trạng những nạn nhân này bị xác định sai là tội phạm và bị truy tố hình sự, hoặc bị trừng phạt thay vì được bảo vệ.
Từ nhiều năm qua, Cam Bốt đã trở thành “thiên đường” cho các tổ chức tội phạm điều hành ngành công nghiệp lừa đảo trị giá hàng tỷ đô la. Một báo cáo năm 2024 của Viện Hòa bình Hoa Kỳ ước tính doanh thu từ các vụ lừa đảo mạng ở Cam Bốt vượt quá 12,5 tỷ đô la mỗi năm, tương đương một nửa tổng sản phẩm nội địa (GDP) của nước này.
Viện tư vấn Stimson Center, trụ sở chính tại thủ đô Washington của Mỹ, có một dự án về chống lừa đảo trên mạng, tập hợp các nhà khoa học cũng như các nhà hoạch định chính sách và cả đại diện các tập đoàn công nghệ như Google hoặc Meta. Sau ba năm thực hiện, vừa rồi họ đã tổ chức hội thảo tại Bangkok để tổng kết và đánh giá về những chiến dịch triệt hạ các trung tâm lừa đảo ở Cam Bốt. Tham gia dự án này có tiến sĩ Lương Thanh Hải, một nhà tội phạm học, hiện là giảng viên Trường Tư pháp hình sự và tội phạm học Griffith, Úc.
Trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ ngày 05/03/2026, ông Lương Thanh Hải cho biết: 
"Hơn nửa năm trở lại đây, từ giữa năm 2025 cho đến đầu năm 2026, dưới áp lực mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế, từ Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc và một số nước Đông Nam Á, chính quyền Cam Bốt đã mở một chiến dịch quy mô rất lớn nhằm triệt phá các khu phức hợp lừa đảo trực tuyến ( scams compound ).
Tất nhiên để đánh giá một kết quả tổng thể đòi hỏi những số liệu cụ thể và hiện nay thì chúng tôi vẫn đang cập nhật để có số liệu cụ thể chính xác. Nhưng sơ bộ thì trong vòng nửa năm trở lại đây, chính quyền Cam Bốt đã đánh sập được gần 200 trung tâm lừa đảo. Có thể nói là đây là một con số khá ấn tượng.
Trong cuộc tọa đàm vừa rồi, chúng tôi cũng đã tổng kết sơ bộ ít nhất có hơn 173 nhân vật cầm đầu đã bị bắt và khoảng trên dưới 11.000 người tham gia đã bị trục xuất khỏi Cam Bốt. Hàng ngàn người là nạn nhân bị ép lừa đảo đã thoát khỏi các trung tâm đó.
Đầu tháng 2 vừa rồi, chúng tôi cũng ghi nhận, đặc biệt là sau khi quân đội Thái Lan tiến hành công kích và triệt phá các khu phức hợp, các sòng bài lớn ở Cam Bốt, người ta đã phát hiện các đối tượng sử dụng trang phục cảnh sát của ít nhất là 7 nước như Úc, Brazil, Việt Nam, Indonesia, Singapore v.v...
Đây có thể nói là những bằng chứng rõ nhất cho thấy các ổ lừa đảo này hoạt động hết sức  tinh vi, sử dụng các trang phục của lực lượng thực thi pháp luật nhằm tạo ra những kịch bản y như một cuộc thẩm vấn của cảnh sát liên bang Úc, hay của cảnh sát Việt Nam, cảnh sát Singapore..., để lừa đảo, thậm chí là đưa ra các kịch bản bắt bớ, khởi tố..., khiến các nạn nhân dễ bị đánh gục.
Chính quyền Cam Bốt đầu năm vừa rồi đã đưa ra được một con số khá ấn tượng là đã giảm được khoảng 50% hoạt động lừa đảo trực tuyến sau các chiến dịch mạnh như vậy. Tất nhiên con số đó cũng cần phải được thẩm định. 
Ngoài ra một số trùm mạng lưới, đặc biệt là Trần Chí ( Chen Zhi ), một đối tượng cầm đầu đã bị chính quyền Hoa Kỳ phong tỏa các tài sản và dưới áp lực của Mỹ, Cam Bốt cuối cùng cũng đã triển khai các chiến dịch và bắt được trùm lừa đảo này. Đầu năm vừa rồi, Trần Chí bị dẫn độ theo yêu cầu của chính quyền Trung Quốc đưa về Trung Quốc xét xử.
Giới nghiên cứu chúng tôi tiếp tục cập nhật và hy vọng chính phủ Trung Quốc sẽ công bố những thông tin minh bạch, cũng như các bản án cụ thể, để chúng tôi từ góc độ tội phạm học có thể phân tích sâu hơn tại sao và như thế nào mà một trùm lừa đảo như Trần Chí lại có thể đi sâu và điều hành cả một tập đoàn lớn như vậy ở Cam Bốt trong rất nhiều năm.
Sau khi phá được nhiều chuyên án lớn như vậy, nhiều tổ chức quốc tế cho rằng các đường dây này chỉ tạm thời giải tán thôi và rồi sẽ lại di chuyển sang địa phận khác. Các hoạt động tuyển dụng lao động của những trung tâm lừa đảo vẫn tiếp tục trên mạng xã hội. Bởi vì xét đến cùng, công nghiệp lừa đảo này ở Cam Bốt vẫn có quy mô cực lớn, có thể kiếm siêu lợi nhuận hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Nói cách khác, chiến dịch này đã gây xáo trộn lớn, nhưng chưa thực sự triệt tiêu được hệ sinh thái đối với loại tội phạm lừa đảo qua mạng này."
Hơn nữa, không chỉ có người Trung Quốc hay người Cam Bốt, mà có cả người Việt Nam điều hành đường dây lừa đảo ở xứ Chùa Tháp. Theo báo chí Việt Nam, ngày 13/02, Công an Đồng Nai phối hợp Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) đã tạm giữ Nguyễn Thị Vân, 30 tuổi, cùng 13 người khác để điều tra hành vi Lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nguyễn Thị Vân được xác đinh là cầm đầu đường dây lừa đảo 2.500 tỷ đồng của hàng ngàn nạn nhân, hoạt động tại Cam Bốt. Các nhà điều tra cho biết đây là một trong những vụ án đầu tiên bắt giữ được chủ mưu là người Việt Nam, tự đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn và vận hành hệ thống lừa đảo tại nhiều địa điểm ở Cam Bốt.
Ngày 25/02, đến lượt Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an tỉnh Tây Ninh ra thông báo tìm những ai là nạn nhân của Huỳnh Nguyễn Ngọc Huy trong vụ án lừa đảo qua mạng xã hội để mua bán người. Cụ thể, Huy dùng tài khoản Facebook "Huy Trần" đăng tin tuyển dụng giả giới thiệu các “việc nhẹ lương cao” để lừa gạt nạn nhân đưa sang Cam Bốt. Tại đây, các nạn nhân bị ép buộc làm việc, nếu muốn về nước phải trả tiền chuộc rất cao, hoặc bị bán tiếp sang các công ty lừa đảo khác.
Nhà tội phạm học Lương Thanh Hải giải thích: 
"Qua nghiên cứu từ thực tiễn, cũng như về lý thuyết, chúng tôi gọi đó là sự trùng lặp, sự lặp lại giữa nạn nhân và thủ phạm. Chúng tôi hay dùng thuật ngữ offender - victim overlap. Họ là những nạn nhân đã bị dụ dỗ để sang làm, bị ép buộc, được đào tạo từng bước một, từng kịch bản một và thậm chí đóng các kịch bản lực lượng thực thi pháp luật của nước A, nước B, nước C để lừa ngược lại. Thậm chí khi bị nhốt vào các trung tâm lừa đảo này, họ bị ép buộc phải đạt được chỉ số KPI ( chỉ số đo lường và đánh giá hiệu quả hoạt động ), hàng ngày hàng giờ phải thực hiện bao nhiêu cuộc lừa đảo.
Thành thử họ không còn lựa chọn nào khác, buộc phải làm ngày làm đêm, thậm chí phải lừa cả người thân trong gia đình, bạn bè của họ ở Việt Nam, lôi kéo sang để lại trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo qua mạng tiếp theo. Trong khoảng hai năm trở lại đây, công an Việt Nam cũng đã phối hợp khá chặt chẽ với các lực lượng thực thi pháp luật của khu vực Đông Nam Á, thông qua các kênh chính thống, ví dụ như ASEANAPOL, tức là Hiệp hội cảnh sát trưởng của các nước ASEAN, hoặc là thông qua các đối tác song phương giữa cảnh sát và bộ Nội Vụ của Vương Quốc Cam Bốt hoặc Thái Lan. Đã có nhiều cuộc giải cứu thành công, ví dụ mới đây công an tỉnh Tuyên Quang đã giải cứu và đưa được khoảng 74 nghi phạm từ Cam Bốt và Việt Nam trong một vụ lừa đảo lên đến hàng nghìn tỷ đồng.
Hiện nay, Việt Nam được đánh giá là một những nước đầu tiên của khu vực Đông Nam Á đang hướng tới áp dụng nguyên tắc "không hình phạt" đối với nạn nhân, nếu như chứng minh được họ là nạn nhân của các vụ ép buộc lừa đảo trực tuyến. Điều này cũng đã được cụ thể hóa trong luật về phòng chống buôn bán người của Việt Nam được sửa đổi năm 2024 và có hiệu lực từ tháng 7/2025. Về góc độ chính sách và pháp luật, chúng tôi cho đấy là một trong những bước tiến rất đáng ghi nhận từ chính quyền Việt Nam."
Một cơ sơ pháp lý khác để Việt Nam có thể tăng cường hợp tác với các nước để diệt trừ các trung tâm lừa đảo, theo ông Lương Thanh Hải, chính là Công ước Hà Nội: 
"Công ước Hà Nội, tức là Công ước của Liên Hiệp Quốc về phòng chống tội phạm mạng, đã được ký từ tháng 10/2025. Bản thân Việt Nam và Cam Bốt, cùng một số nước khác trong Đông Nam Á, có tham gia. Theo thống kê của chúng tôi, tổng số nước ký kết đã lên đến 73 hoặc là 75 nước. Đây là một bước tiến lớn về cơ sở pháp lý để tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng chống các tội phạm mạng, bao gồm cả lừa đảo trực tuyến như các trung tâm ở Cam Bốt.
Tuy nhiên, phần lớn những người Việt được phát hiện tham gia, thậm chí trực tiếp đi sang và cầm đầu các nhóm đối tượng ở Cam Bốt trong các trung tâm lừa đảo trực tuyến không phải là những "big boss", không phải là trùm của những ông trùm. Phần lớn những ông trùm đó vẫn là "behind the scene", vẫn đang tiếp tục lẫn trốn.
Như trường hợp của Trần Chí chẳng hạn, phải mất rất nhiều thời gian mới bị phá vỡ và bị bắt. Thành thử  những người Việt này thì chúng tôi đánh giá chủ yếu là đứng đằng sau điều hành các trung tâm lừa đảo Cam Bốt. Công an Việt Nam cũng đang tiếp tục khởi tố theo các nhóm tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, hoặc tổ chức đưa người ra nước ngoài trái phép, tham gia trực tiếp vào các trung tâm lừa đảo đó.
Các số liệu cũng như các bằng chứng cho thấy các đường dây này thường là dụ người Việt Nam bằng cái chiêu là "việc nhẹ lương cao", sau đó bán sang trung tâm lừa đảo. Các cơ quan công an Việt Nam trực tiếp cũng như phối hợp với lượng thực thi pháp luật các nước, trong đó Cam Bốt và Thái Lan, đã triệt phá các nhóm môi giới này trên các nền tảng xã hội, như Zalo hoặc Facebook và có nhiều trường hợp đã xử lý về tội mua bán người, hoặc tổ chức xuất cảnh trái phép.
Chúng tôi cũng kỳ vọng Công ước Hà Nội, cũng như các cơ sở pháp lý khác trong khu vực ASEAN, đặc biệt là giữa các nước Việt Nam, Lào, Cam Bốt và thậm chí cả Thái Lan nữa, sẽ tăng cường hợp tác về thực thi pháp luật, trao đổi dữ liệu về tội phạm mạng, tiếp tục phối hợp giải cứu các nạn nhân và cũng có thể tiến hành dẫn độ, hoặc trao đổi các loại tài liệu liên quan đến điều tra, truy tố và xét xử trong quá trình triệt phá các băng nhóm từ nay cho đến cuối năm và trong thời gian tới."

Năm 2025, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, đạt kỷ lục với 151,85 tỉ đô la (chiếm 32% tổng trị giá xuất khẩu của Việt Nam). Trung Quốc tiếp tục là thị trường cung cấp hàng hóa lớn nhất cho Việt Nam, đạt kim ngạch 183 tỉ đô la (chiếm gần 41% trong tổng trị giá nhập khẩu của Việt Nam) (1). Trị giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tỉ lệ thuận với trị giá nhập khẩu từ Trung Quốc. 
Trước sức ép của Washington, Hà Nội phải thắt chặt kiểm soát để ngăn hàng Trung Quốc đội lốt Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ. Theo tổng kết của AP về thuế đối ứng của tổng thống Donald Trump năm 2025, Trung Quốc, từng là nguồn nhập khẩu lớn nhất của Mỹ, hiện giờ đứng thứ ba, sau Canada và Mêhicô. Tổng giá trị hàng hóa từ Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ giảm gần 25% trong ba quý đầu năm 2025.
Không thể làm mất lòng Mỹ - thị trường chiếm đến 30% GDP của Việt Nam
Ngay đầu nhiệm kỳ 2, tổng thống Trump siết chặt đầu tư và thương mại từ Trung Quốc, nhắm đến cả những nước bị coi là “sân sau” của Bắc Kinh, trong đó có Việt Nam. Kinh tế gia cấp cao Nguyễn Trinh của Natixis nhận định trong phóng sự “Vì sao Việt Nam phải ký hiệp định thương mại với Trump?” của Bloomberg ngày 11/07 :
“Trong nhiệm kỳ 1.0 của Trump, Việt Nam nổi lên là bên hưởng lợi lớn nhất từ ​​căng thẳng Mỹ - Trung. Việt Nam trở thành điểm đến thu hút các nhà đầu tư muốn tiếp cận thị trường Mỹ, nơi chênh lệch thuế quan giữa Trung Quốc và Việt Nam ngày càng lớn hơn (...) Chính sách thời Trump 2.0 rất khác ở chỗ thay vì chỉ nhắm vào Trung Quốc, điều mà Việt Nam đã được hưởng lợi, giờ đây chúng ta lại thấy thuế quan áp dụng trực tiếp đối với cả Việt Nam”.
Đọc thêmBị Mỹ đánh thuế 46% : Việt Nam trả giá vì làm “sân sau” cho Trung Quốc ?
Chính phủ Việt Nam bị sốc vì không nghĩ đến mức thuế lên tới 46% được tổng thống Trump công bố trong “Ngày giải phóng” 02/04/2025 cho dù đã dự đoán một số mức thuế theo xu hướng chung. Mức thuế đối ứng 46% sẽ khiến Việt Nam mất tính cạnh tranh, tác động đến xuất khẩu chiếm tới 86% GDP, trong khi thị trường Mỹ chiếm 30% GDP của Việt Nam, “giúp người dân thoát nghèo”, theo nhận định của John Boudeau, phóng viên của Bloomberg tại thành phố Hồ Chí Minh. Trang Fortune Herald nhận định ngày 30/12 rằng “thương mại với Hoa Kỳ đã đóng vai trò như một bậc thang trên con đường hiện đại hóa kinh tế của Việt Nam”.
Việt Nam là một trong những chính phủ đầu tiên liên hệ với Nhà Trắng để đàm phán. Trong buổi họp báo ngày 10/04, người phát ngôn bộ Ngoại Giao Phạm Thu Hằng phát biểu : “Trên tinh thần đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, Việt Nam sẽ cùng Mỹ tiến hành đàm phán về một thỏa thuận thương mại đối ứng trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau nhằm đạt được giải pháp thỏa đáng hướng đến thương mại công bằng, bền vững và đáp ứng được lợi ích của người dân và doanh nghiệp của hai nước”.
Và Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á đạt được thỏa thuận với chính quyền Mỹ, với mức 20%, cùng với nhiều lời hứa giảm thâm hụt thương mại bằng cách mua những sản phẩm có giá trị lớn của Mỹ (máy bay, khí tự nhiên hóa lỏng LNG, nông phẩm…).
Việt Nam không thể giảm phụ thuộc vào hàng hóa Trung Quốc
Tuy nhiên, một trong những điểm bất đồng lớn nhất trong các cuộc đàm phán là Mỹ yêu cầu Việt Nam siết chặt hơn nữa các biện pháp chống gian lận thương mại và ngăn chặn việc hàng hóa Trung Quốc trung chuyển và đóng gói lại ở Việt Nam để né tránh thuế quan cao hơn.
Theo tính toán của Chad Bow, Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, thuế quan Mỹ áp dụng đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc hiện lên tới 47,5%. Còn hàng hóa Việt Nam bị Mỹ đánh thuế nhập khẩu 20% nhưng phải còn có một mức thuế khác lên tới 40% được áp dụng đối với hàng trung chuyển, chủ yếu là Trung Quốc. Nhà báo John Boudeau của Bloomberg nhận định :
Việc này vô cùng khó khăn đối với Việt Nam bởi vì rất nhiều nhà máy ở đây không chỉ dựa vào linh kiện, nguyên vật liệu, mà còn dựa vào máy móc đến từ các nước như Trung Quốc.
“Việt Nam trở thành nơi trung chuyển hàng hóa Trung Quốc trước khi hướng sang Mỹ”. Điều này được trang Nikkei Asia phản ánh trong phóng sự điều tra đăng ngày 23/12/2025 về cửa khẩu Móng Cái, ngày càng nhộn nhịp, sầm uất với nhiều công trình hạ tầng được xây dựng từ năm 2017, khi chiến tranh thương mại Mỹ-Trung bắt đầu. Hoạt động này gia tăng mạnh hơn trong năm 2025 : “Khối lượng container thông qua Móng Cái tăng vọt. Dữ liệu do ban quản lý cầu Bắc Luân 2 tổng hợp cho thấy, tính đến ngày 06/07/2025, 840.000 tấn hàng hóa đã qua biên giới, tăng 43% so với cùng kỳ năm 2024. (…) Giá trị xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam đã tăng mạnh trong bối cảnh thuế quan cao của Mỹ, cũng như xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ. Trong khi đó, xuất khẩu trực tiếp từ Trung Quốc sang Mỹ lại trì trệ”.
Thống kê mới nhất cho năm 2025 được Cục Hải quan công bố ngày 25/12 có thể cho thấy một phần hiện tượng này : “Nhóm hàng công nghệ cao có trị giá lớn nhất, đóng góp nhiều nhất vào tăng xuất nhập khẩu. Cụ thể đối với xuất khẩu ba nhóm hàng có trị giá cao nhất là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ; điện thoại các loại và linh kiện ; máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng, tổng trị giá là 222 tỉ đô la, chiếm 47% trị giá xuất khẩu cả nước. Đối với nhập khẩu, ba nhóm hàng trên đạt 221 tỉ đô la, chiếm 49% trị giá nhập khẩu của cả nước, tăng 54,3 tỉ đô la so với năm 2024”.
Đọc thêmĐại chiến thuế quan Mỹ-Trung, « cây tre » Việt Nam biết ngả về đâu
Trong nghiên cứu của ngân hàng ING đăng ngày 03/07/2025, tác giả Deepali Bhargava, trưởng bộ phận nghiên cứu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhận định : “Đây là một sự thay đổi đáng kể so với năm 2017 (trước khi xảy ra chiến tranh thương mại Mỹ-Trung), khi xuất khẩu máy móc và thiết bị điện tử của Trung Quốc sang Việt Nam đạt 26,9 tỉ đô la và chiếm khoảng 16,6% tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang Việt Nam, trong khi xuất khẩu máy móc và thiết bị điện tử của Việt Nam sang thị trường Mỹ chỉ đạt 5,9 tỉ đô la và chiếm khoảng 5,3% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ”.
Sự bùng nổ này, có thể một phần là do nhu cầu nội địa gia tăng ở Việt Nam, nhưng cho thấy rõ hoạt động trung chuyển đáng kể, theo bà Deepali Bhargava : 
Nhiều công ty sử dụng Việt Nam làm điểm lắp ráp linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc hoặc gia tăng đủ giá trị cho sản phẩm để thay đổi xuất xứ một cách hợp pháp. Tuy nhiên, một số công ty chỉ dán nhãn “Sản xuất tại Việt Nam” lên hàng sản xuất tại Trung Quốc, và đây là hành vi bất hợp pháp nhưng khó truy vết. (…) Việc phân biệt giữa xuất khẩu giá trị gia tăng và xuất khẩu trung chuyển sẽ là yếu tố then chốt trong việc đánh giá tác động tổng thể đến xuất khẩu của Việt Nam, mặc dù chưa rõ trung chuyển có nghĩa là như thế nào.
Vẫn theo nghiên cứu của ING, mặc dù hàng hóa trung chuyển không trực tiếp đóng góp vào GDP của Việt Nam nhưng tạo ra hoạt động kinh tế và doanh thu thông qua các dịch vụ như kho bãi, xử lý và vận chuyển, góp phần vào lĩnh vực dịch vụ.
“Ngoại giao cây tre” trong thương mại với Mỹ và Trung Quốc
Việc giảm lưu lượng trung chuyển có thể gây bất lợi cho Việt Nam trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mức độ chênh lệch thuế quan của Mỹ, 20% đối với hàng nhập khẩu của Việt Nam và 40% đối với hàng trung chuyển, buộc Hà Nội phải tăng cường các biện pháp để bảo vệ lợi ích từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng mà Việt Nam đang được hưởng.
Mức thuế 40% đối với hàng trung chuyển còn cho thấy những hạn chế của ngành công nghiệp Việt Nam, theo nghiên cứu của ING : “Mặc dù rất khó để đánh giá được trực tiếp mức độ trung chuyển, nhưng sự yếu kém trong sản xuất của ngành công nghiệp chế tạo trong nước, bất chấp tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ, cho thấy giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế. Để đối phó với tình trạng này, bộ Thương Mại Việt Nam đã ban hành chỉ thị trấn áp việc vận chuyển quá cảnh hàng hóa bất hợp pháp sang Hoa Kỳ và các đối tác thương mại khác bằng cách tập trung hóa việc cấp giấy chứng nhận xuất xứ điện tử”.
Ở quy mô rộng hơn, thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng thỏa thuận thuế quan với Mỹ là một cách để “nâng cao chuỗi giá trị”, vừa là yêu cầu vừa là cơ hội. Mức thuế trung chuyển 40% buộc Việt Nam đẩy nhanh tốc độ chuỗi cung ứng trong nước, cố giảm phụ thuộc vào linh kiện Trung Quốc bằng cách xây dựng lâu dài ngành công nghiệp chất lượng cao, phát triển công nghệ số. Đây cũng là những mục tiêu trong kế hoạch để Việt Nam trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045.
Đọc thêmChủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công du Việt Nam kêu gọi tăng cường quan hệ thương mại song phương
Ngoài ra, Việt Nam tiếp tục mở rộng mạng lưới đối tác, thị trường xuất khẩu để giảm thiểu sự phụ thuộc quá mức do chính sách kinh tế theo chủ nghĩa dân tộc. Cách tiếp cận đa cực được thể hiện trong các thỏa thuận với Liên Hiệp Châu Âu, Ấn Độ, Nga, thậm chí cả các nước vùng Vịnh, châu Phi.
Tuy nhiên, trước mắt, Trung Quốc sẽ tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, theo giải thích của bà Nguyễn Trinh, ngân hàng Natixis : 
Điều đó giống như yêu cầu Mêhicô ngừng quan hệ thương mại với Hoa Kỳ. Mặc dù Mỹ là thị trường lớn nhất của Việt Nam, nhưng Trung Quốc lại là yếu tố địa-chính trị quan trọng nhất. Trung Quốc nằm ngay sát Việt Nam. Hai nước có mối quan hệ rất phức tạp mà cả hai phải hết sức thận trọng và đây là yếu tố hàng đầu trong quan hệ đối ngoại song phương.
Giao thương giữa hai nước sẽ tiếp tục gia tăng với tuyến đường sắt nối Vân Nam (Trung Quốc) với Lào Cai đi qua Hà Nội và đến cảng Hải Phòng. Việt Nam sẽ tiếp tục vận dụng “ngoại giao cây tre” để điều chỉnh quan hệ thương mại với Mỹ và Trung Quốc. Năm 2025, tổng trị giá xuất nhập khẩu của hai thị trường Trung Quốc và Mỹ là 422 tỉ đô la, chiếm tỷ trọng 46% tổng trị giá xuất nhập khẩu của Việt Nam.
(1) Theo thông tin Cục Hải Quan (bộ Tài Chính), được báo Thanh Niên trích dẫn ngày 25/12/2025, “Xuất khẩu sang Mỹ đạt kỷ lục gần 152 tỉ USD”.

Tổng bí thư đảng Cộng Sản Việt Nam Tô Lâm đã đến Washington trong tuần qua để dự cuộc họp khai mạc “Hội đồng Hòa bình” do Donald Trump thành lập. Nhân dịp này, ông Tô Lâm đã hội kiến tổng thống Mỹ tại Nhà Trắng ngày 20/02/2026. Chuyến đi Hoa Kỳ của ông Tô Lâm được báo chí quốc tế chú ý vì đây là chuyến công du đầu tiên đến một cường quốc kể từ khi ông được bầu làm tổng bí thư thêm một nhiệm kỳ và kể từ nay thâu tóm mọi quyền lực trong tay.
Theo thông báo của chính quyền Hà Nội, trong cuộc gặp với ông Tô Lâm, tổng thống Trump cho biết sẽ xóa tên Việt Nam khỏi "danh sách kiểm soát xuất khẩu chiến lược (D1 - D3)", tức là danh sách các quốc gia bị hạn chế tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ. Cuộc gặp tại Nhà Trắng diễn ra sau khi các hãng hàng không Việt Nam công bố các hợp đồng trị giá tổng cộng 37 tỷ đô la mua 90 máy bay Boeing. 
Trang mạng The Diplomat ngày 23/02/2026, nhận định, thông báo nói trên của tổng thống Trump "là dấu hiệu cho thấy sự tin tưởng chiến lược ngày càng tăng giữa hai quốc gia. Tuy nhiên, xét đến vị trí mang tính cơ cấu của Việt Nam trong chuỗi cung ứng liên kết Mỹ và Trung Quốc, thương mại và thuế quan có khả năng sẽ là điểm gây bất đồng chính giữa Hà Nội và Washington trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump."
Đàm phán thương mại gay go
Quan hệ Việt-Mỹ hiện nay đang phần nào bị chựng lại do bế tắc trong đàm phán thương mại song phương. Trên trang mạng The Diplomat ngày 13/02, biên tập viên về Đông Nam Á Sebastian Strangio nhắc lại:
“ Washington áp thuế 20% đối với hàng hóa Việt Nam từ tháng 8 năm ngoái. Hai nước đã tổ chức vòng đàm phán thứ sáu vào đầu tháng này, nhưng vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng. Theo các nguồn tin được hãng tin Bloomberg trích dẫn, các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Việt Nam đang bế tắc về định nghĩa hàng hóa “trung chuyển”. Chính quyền Trump cho biết những hàng hóa “trung chuyển” sẽ bị đánh thuế 40%, nhưng vẫn chưa nói cụ thể xác cách thức xác định và xử lý loại hàng hóa đó. 
Các cố vấn thương mại của ông Trump từ lâu vẫn cho rằng một lượng lớn hàng hóa Trung Quốc được vận chuyển qua Việt Nam, hoặc được sản xuất tại đó với rất ít nguyên liệu đầu vào, để tránh thuế quan của Mỹ đối với Trung Quốc. Họ cho đây là lý do chính dẫn đến thặng dư mậu dịch của Việt Nam đối với Mỹ, mức thặng dư lớn thứ ba thế giới sau Trung Quốc và Mêhicô.” 
Các cuộc đàm phán thương mại có thể đã trở nên phức tạp hơn do mức thuế 20% đã không làm giảm đáng kể thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ. Theo số liệu của chính phủ Việt Nam, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đã tăng từ 119,6 tỷ đôla năm 2024 lên 153,2 tỷ đôla năm ngoái, tăng 28%, đẩy thặng dư thương mại lên mức kỷ lục gần 134 tỷ đôla vào năm 2025, cao hơn đáng kể so với năm 2024. (1)
Sebastian Strangio ghi nhận: “Chưa biết có dẫn đến bước đột phá nào trong thương mại với Mỹ hay không, chuyến công du lần này của ông Tô Lâm dường như phá vỡ một tiền lệ, đó là các lãnh đạo mới được bổ nhiệm của đảng Cộng Sản Việt Nam thường đến thăm Trung Quốc trước bất kỳ cường quốc lớn nào khác. Ngoài chuyến đi ngắn tới Cam Bốt và Lào vào ngày 5-6 tháng 2, chuyến thăm ông Tô Lâm tại Mỹ sẽ là chuyến thăm đầu tiên tới một cường quốc lớn kể từ khi Đại hội Đảng lần thứ 14 bầu ông làm tổng bí thư thêm nhiệm kỳ 5 năm. 
Thực tế này đã khiến một số nhà quan sát cho rằng nó có thể phản ánh một sự thay đổi tiềm tàng trong định hướng chiến lược của Việt Nam. Tuy nhiên, xét đến tính nhất quán tương đối của chính sách đối ngoại Việt Nam trong hai thập kỷ qua, ta nên thận trọng, không diễn giải quá mức về thời điểm chuyến thăm của ông Tô Lâm sang Mỹ. Ngày diễn ra Hội nghị Thượng đỉnh Hội đồng Hòa bình là do Washington ấn định, chứ không phải do Hà Nội, và chuyến thăm của ông Tô Lâm cũng có thể xuất phát từ nhu cầu cấp thiết của Việt Nam đạt được một thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ, yếu tố cần thiết nếu đảng Cộng Sản Việt Nam (CPV) muốn đạt được các mục tiêu kinh tế đầy tham vọng trong những năm tới. 
Ngoài ra, ông Tô Lâm hầu như không cho thấy dấu hiệu nào muốn xa rời Trung Quốc mà thật ra đang làm ngược lại, như nhận xét của Sheena Chestnut Greitens của Đại học Texas, Austin trên mạng X: “Tô Lâm là động lực thúc đẩy tăng cường hợp tác về an ninh nội bộ giữa Việt Nam với Trung Quốc.” 
Thực tế là, theo Sebastian Strangio, “do tính khí thất thường của ông Trump và chính quyền của ông, cùng với tình trạng không chắc chắn của các cuộc đàm phán thương mại, quan hệ với Hoa Kỳ hiện cần được “chăm sóc” về mặt ngoại giao nhiều hơn so với mối quan hệ Việt Nam - Trung Quốc, vốn vẫn ổn định nhờ vào các chuyến thăm song phương luân phiên hàng năm của các quan chức hai bên. Rất có thể ông Tô Lâm sẽ sớm có chuyến thăm đáp lễ tới Bắc Kinh. Lần cuối cùng ông đi thăm Trung Quốc là vào tháng 8/2024, chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau khi nhậm chức tổng Bí thư. Ông Tập Cận Bình đã đáp lễ với chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 4 năm ngoái.”
“Ngoại giao cây tre giữa cơn bão Trump”
Trên trang mạng Financial Review của Úc ngày 16/02, ông James Curran, giáo sư Lịch sử Hiện đại và nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Hoa Kỳ thuộc Đại học Sydney, ghi nhận về đối ngoại, chính sách “ngoại giao cây tre” của Việt Nam “vẫn còn khá yếu ớt giữa cơn bão Trump”. 
Giáo sư Curran trích nhận xét của một nhà phân tích: Thuế quan “ngày giải phóng” là một “cú đánh mạnh”, gợi lại những ký ức đau buồn về việc Washington lôi kéo Hà Nội gia nhập TPP ( Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương ), rồi Chú Sam lại rút lui vào phút cuối. Một số người ở Hà Nội đang rất tức giận, nói rằng “người Mỹ hành xử không phải như một nhà tư bản mà là đế quốc”.
Hà Nội hiện đang nhắm đến thỏa thuận tương tự thỏa thuận mà thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã nhận được, tức là mức thuế 18%. Nhưng một nguồn tin từ Việt Nam lo ngại không biết chính quyền Washington có nhận thức được hậu quả hay không. Nhân vật này lập luận rằng tâm lý chống Trung Quốc ở Việt Nam đôi khi bị thổi phồng quá mức và nói thêm rằng “mọi người đang nhìn về phía Trung Quốc và tự hỏi liệu đó có phải là lựa chọn tốt hơn hay không.” 
Theo giáo sư Curran, nói chuyện riêng, các quan chức Mỹ nhấn mạnh thông điệp của họ gửi tới Hà Nội rất thẳng thắn: “Hãy cẩn thận khi chơi trò thân mật với Bắc Kinh quá mức”. Họ nghĩ rằng Hà Nội sẽ nhượng bộ Trung Quốc một số điều, chẳng hạn như qua việc hợp tác trong dự án đường sắt cao tốc, nhưng về các khoáng sản quan trọng, chất bán dẫn và các lĩnh vực khác có tầm quan trọng quốc gia cao, "Hà Nội muốn chúng ta." 
Chính sách đối ngoại thực dụng
Trong bài viết đăng trên trang mạng Geopolitical Monitor ngày 28/01/2026, giáo sư James Borton, Viện Chính sách đối ngoại SAIS - Đại học Johns Hopkins (Mỹ), trước hết nhận định: 
“Ông Tô Lâm đã làm được điều mà ít nhà lãnh đạo Việt Nam nào làm được từ nhiều thập niên qua: thâu tóm vững chắc quyền lực của Đảng và Nhà nước vào tay mình. Tái đắc cử tổng bí thư và chuẩn bị đảm nhiệm chức chủ tịch nước, ông Tô Lâm hiện đang đứng đầu cơ cấu lãnh đạo tập trung nhất của Việt Nam kể từ thời hậu chiến, một sự tập trung có thể giúp điều chỉnh lại sự cân bằng mong manh giữa Hà Nội và Washington. Những tác động đối với quan hệ Mỹ - Việt Nam là rất sâu sắc.” 
Theo ông Borton, Washington, đặc biệt là dưới chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai, vốn công khai ủng hộ việc hợp tác với các nhà lãnh đạo quyền lực, dĩ nhiên là rất hoan nghênh thực tế mới này. Sự tập trung quyền lực của ông Tô Lâm không chỉ là về chính trị, mà còn gắn liền với một kế hoạch kinh tế đầy tham vọng. Hà Nội đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng hàng năm từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030, bằng cách đẩy mạnh sản xuất công nghệ cao, chuyển đổi số và mở rộng khu vực tư nhân. Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam phải đảm bảo nguồn vốn, công nghệ và tiếp cận thị trường từ nước ngoài, đặc biệt là từ Hoa Kỳ. 
Giáo sư Borton viết tiếp: “Yêu cầu cấp thiết về kinh tế đó giải thích cho chính sách đối ngoại thực dụng của ông Tô Lâm. Bất chấp những tranh chấp thương mại định kỳ và những lo ngại dai dẳng của Hoa Kỳ về thặng dư mậu dịch, quản lý tiền tệ và rào cản tiếp cận thị trường của Việt Nam, ông Tô Lâm đã theo đuổi một chính sách dựa trên sự linh hoạt hơn là dựa trên ý thức hệ. Việc ông sốt sắng nhận lời mời của Hoa Kỳ tham gia “Hội đồng Hòa bình”, một hành động được coi là nhanh bất thường theo tiêu chuẩn ngoại giao thận trọng cố hữu của Hà Nội, cho thấy ông sẵn sàng hợp tác với Washington, kể cả dưới thời tổng thống Donald Trump. Thông điệp rất rõ ràng: Để hiện đại hóa kinh tế Việt Nam cần phải có một mối quan hệ ổn định với Hoa Kỳ.”
Tuy nhiên, theo giáo sư James Borton, việc ông Tô Lâm củng cố quyền lực cũng khiến tình hình trở nên phức tạp. Việt Nam từ lâu vẫn cố giữ thế cân bằng thận trọng giữa Washington và Bắc Kinh. Một cấu trúc lãnh đạo tập trung hơn có thể làm cho chiến lược cân bằng đó được sắc bén, nhưng cũng có thể thu hẹp không gian cho các cuộc tranh luận nội bộ mà trước đây vẫn giúp điều tiết các biến động về chính sách. 
Theo giáo sư Borton, ông Tô Lâm thừa hiểu Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam và là thế lực áp đảo về địa lý và chiến lược. Còn Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam và là nguồn cung cấp công nghệ tiên tiến và đầu tư không thể thiếu. Sự thịnh vượng của Việt Nam phụ thuộc vào cả hai mối quan hệ này. 
Ông Borton viết tiếp: “Với quyền lực tập trung ở cấp cao nhất, ông Tô Lâm có thể hành động quyết đoán hơn trong các cải cách mà các ban lãnh đạo dựa trên sự đồng thuận trước đây vẫn thi hành một cách thận trọng. Các cải cách có thể bao gồm việc điều chỉnh quy định sâu rộng hơn để thu hút đầu tư của Mỹ trong ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo và mở rộng hợp tác năng lượng - bao gồm các hợp đồng khí đốt tự nhiên hóa lỏng dài hạn của Mỹ, giúp thu hẹp thâm hụt thương mại song phương. Những bước đi như vậy sẽ phù hợp với các ưu tiên kinh tế và chiến lược của Washington.”
Nhưng giáo sư Borton lưu ý: “Học thuyết chính sách đối ngoại của Việt Nam vẫn dựa trên sự độc lập, tự lực và chủ nghĩa đa phương. Hà Nội sẽ cố không để mình trở thành đồng minh chính thức của Mỹ hay trở thành một quốc gia đứng tuyến đầu trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc. Quyền lực của Tô Lâm có thể cho phép ông đàm phán một cách tự tin với Washington, nhưng sẽ không khiến ông lệ thuộc vào Mỹ.”
Đối với Hoa Kỳ, theo giáo sư Borton, “thách thức sẽ là làm thế nào hợp tác với Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Tô Lâm để hỗ trợ cải cách kinh tế mà không gây ra phản ứng mang tính dân tộc chủ nghĩa. Việc gây áp lực mạnh mẽ lên Hà Nội về mất cân bằng thương mại hoặc vấn đề tiền tệ có thể làm phức tạp chương trình cải cách của Tô Lâm và củng cố những tiếng nói bảo thủ hơn trong chế độ. Ngược lại, sự hợp tác mang tính xây dựng, đặc biệt là về chuyển giao công nghệ, năng lượng sạch, hợp tác an ninh hàng hải và giáo dục, có thể củng cố con đường đến tăng trưởng giá trị cao hơn và hội nhập toàn cầu sâu rộng hơn của Việt Nam.”
___
(1)Theo AFP ngày 23/02/2026, Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP) thông báo ngừng thu các khoản thuế quan được áp đặt theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) từ 0h01 sáng 24/2 theo giờ miền Đông nước Mỹ (12h01 giờ VN), tức hơn ba ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố phần lớn các mức "thuế đối ứng" mà chính quyền Trump ban hành ngày 02/04/32025 là bất hợp pháp.

Pháp luật là một trong những lĩnh vực hợp tác lâu năm nhất giữa Pháp và Việt Nam. Hợp tác trong lĩnh vực này bắt đầu từ những năm 1990 và dựa trên sự tương đồng giữa hệ thống pháp luật của hai nước, cũng như sự quan tâm của Việt Nam đến kinh nghiệm của Pháp.
Mục tiêu chủ yếu của quan hệ đối tác này là hỗ trợ các cải cách hướng tới xây dựng một nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Sự hợp tác này được tổ chức thông qua các hội thảo chia sẻ chuyên môn và các hội nghị với các bộ, ngành của Việt Nam, các chuyên gia pháp luật và các học giả.
Để đánh dấu 30 năm hợp tác trong lĩnh vực pháp luật, trong tháng 11 vừa qua, Pháp và Việt Nam đã tổ chức Tuần lễ Pháp luật và Tư pháp. Nhân dịp này, một phái đoàn của bộ Tư Pháp của Pháp đã đến thăm Việt Nam, dẫn đầu là bà Valérie Delnaud, tổng vụ trưởng Vụ Các vấn đề dân sự và ấn tín. Theo thông báo của đại sứ quán Pháp, phái đoàn Pháp đã trao đổi với lãnh đạo Vụ Hợp tác quốc tế Tòa án Nhân dân Tối cao “về những vấn đề pháp lý cùng quan tâm”, trao đổi về tương trợ dân sự quốc tế với Vụ Pháp luật quốc tế thuộc bộ Tư pháp Việt Nam, đồng thời ký kết Chương trình hợp tác giai đoạn 2026–2027 giữa bộ Tư Pháp của hai nước.
Tham gia phái đoàn Pháp đến thăm Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh còn có nhiều chuyên gia pháp lý (công chứng viên, luật sư, thẩm phán và chấp hành viên), trong đó có luật sư Thị Mỹ Hạnh Ngô Folliot, chủ tịch Hội Hợp tác Pháp lý Châu Âu-Việt Nam ( ACJEV ) và cũng là chủ tịch Ủy ban Việt Nam của Luật sư đoàn Paris, một ủy ban được thành lập vào năm 2013. 
Trả lời RFI Việt ngữ tại Paris ngày 12/12/2025, luật sư Thị Mỹ Hạnh Ngô Folliot cho biết:
“Tôi tham gia phái đoàn Pháp từ ngày 24 đến 21/11 tham dự Tuần lễ Pháp luật và Tư pháp Pháp-Việt. Đây là lần đầu tiên sự kiện được tổ chức và chúng tôi đã tham dự nhiều hội thảo, gặp gỡ Tòa án Nhân dân Tối cao và bộ trưởng Tư Pháp, cũng như dự lễ ký kết chương trình hành động hai năm 2026-2027 với sự hiện diện của thứ trưởng bộ Tư Pháp. 
Phái đoàn Pháp do bộ Tư Pháp dẫn đầu, bao gồm bà Valérie Delnaud, tổng vụ trưởng Vụ Các vấn đề dân sự và ấn tín và một số quan chức khác của bộ Tư Pháp, cùng với hai luật sư từ Hội đồng Luật sư Quốc gia (mà tôi là một trong những thành viên), hai công chứng viên từ Hội đồng Công chứng cấp cao, các chấp hành viên và đại diện từ Quỹ Luật Châu lục. 
Hợp tác pháp lý Pháp-Việt là lâu đời nhất, bắt đầu từ những năm 1990, khi tổng thống François Mitterrand thăm Việt Nam và Đại sứ Blanche Maison đang tại nhiệm. Vào thời điểm đó, Nhà Pháp luật Việt-Pháp được thành lập. Trung tâm này đã đóng cửa vào năm 2012 và năm 2013, Luật sư đoàn Paris đã lập cơ sở quốc tế đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh, thu hút một lượng lớn các chuyên gia pháp lý từ các trường đại học cũng như các luật sư Pháp, Việt Nam và châu Âu.
Kể từ đó, theo yêu cầu của các đối  tác Việt Nam, chúng tôi đã tham gia vào sự hợp tác này. Đầu tiên, chúng tôi thành lập một hiệp hội gọi là Hội Hợp tác Pháp lý Châu Âu-Việt Nam, hầu như năm nào cũng đến Việt Nam để đóng góp vào sự hợp tác này theo cách riêng và ở cấp độ của mình, thông qua các hội thảo về nhiều chủ đề khác nhau, theo yêu cầu của các đối tác Việt Nam. 
Nhóm của chúng tôi luôn sẵn sàng và trong nhóm, chúng tôi bổ sung cho nhau rất tốt, và có một sự liên tục nhất định trong sự hợp tác này, một sự hợp tác cũng gắn liền với cộng đồng Pháp ngữ. Chúng tôi hoàn toàn muốn các hội thảo của mình được tổ chức bằng tiếng Pháp và điều này là theo yêu cầu của các học giả và hiệp hội luật sư Việt Nam.” 
Trong Tuần lễ Pháp - Việt Nam về Pháp luật và Tư pháp, một cuộc gặp gỡ đã diễn ra tại trụ sở Liên đoàn Luật sư Việt Nam giữa các luật sư của phái đoàn Pháp với Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các phó chủ tịch và các thành viên Ban Quan hệ Quốc tế của Liên đoàn. Cuộc gặp này là trong khuôn khổ các trao đổi giữa Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Hội đồng Quốc gia các Luật sư đoàn Pháp.
Tuần lễ Pháp luật và Tư pháp được tổ chức trong tháng 11 vừa qua đã là dịp thúc đẩy và định hình các trao đổi mới trong lĩnh vực đại học, đặc biệt xoay quanh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, những chủ đề then chốt trong tiến trình hiện đại hóa hệ thống pháp luật của hai nước.
Theo bộ Tư Pháp Việt Nam, trong những năm gần đây, phía Pháp đã tiếp tục hỗ trợ bộ này trong quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế, trong đó có các đạo luật quan trọng như Bộ luật Dân sự 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình, Nghị định Hòa giải thương mại…, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các nghề luật của hai nước như công chứng viên, thừa phát lại, đấu giá viên…
Ngoài các phiên họp chính thức, đây đã là dịp để các chuyên gia Việt Nam và Pháp tham gia ba buổi hội thảo về những thách thức pháp lý phát sinh từ quá trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, theo lời luật sư Thị Mỹ Hạnh Ngô Folliot:
“Pháp luôn được tham vấn mỗi khi Việt Nam thực hiện một dự án cải cách. Pháp được xem là mô hình cho Việt Nam. Năm nay, bộ Tư Pháp của Pháp, trong khuôn khổ Tuần lễ Pháp luật, đã nêu bật những thách thức ở cấp độ châu Âu do việc quản lý trí tuệ nhân tạo và bảo vệ dữ liệu cá nhân đặt ra. Mục tiêu là dung hòa những đổi mới công nghệ với việc bảo vệ các quyền cơ bản và bảo vệ tính độc lập của tư pháp, vốn là nguyên tắc thiết yếu của nhà nước pháp quyền.
Do bộ Tư Pháp của Pháp và bộ Tư Pháp của Việt Nam phối hợp tổ chức, với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Pháp tại Hà Nội, chương trình của Tuần lễ Pháp luật rất dày đặc, bao gồm chuyến thăm và cuộc gặp với một trong các phó chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao. Tiếp theo, ngày hôm sau, chúng tôi có một hội thảo kéo dài cả ngày với Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Hội thảo này tập trung vào đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, với các bài thuyết trình của nhiều học giả đến từ Đại học Luật Hà Nội và Đại học Huế, cũng như các giáo sư đến từ Pháp. Dĩ nhiên đã có bài thuyết trình của tổng vụ trưởng Vụ Các vấn đề dân sự và ấn tín của Pháp, cũng như của các công chứng viên và chấp hành viên. 
Chủ đề chính là trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, và làm thế nào để kết hợp những đổi mới công nghệ này với việc bảo vệ các quyền cơ bản, duy trì tính độc lập của tư pháp, và làm thế nào để dung hòa tất cả những điều này. Việc xây dựng một môi trường tin cậy là rất cần thiết để đảm bảo AI hoạt động hiệu quả. Chúng tôi đang làm việc cho tương lai. AI không phải là mới, nhưng đúng là chúng ta vẫn chưa hoàn toàn kiểm soát được công nghệ. Chúng ta cần tập hợp các nguồn lực. Bộ Tư Pháp của  Pháp giới thiệu các mô hình châu Âu và trao đổi ý tưởng với các đối tác Việt Nam, những người cũng đã tiến rất xa trong lĩnh vực này. Vì vậy, tôi nghĩ tương lai hoàn toàn khả thi đối với việc sử dụng  trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp.”
Hội thảo chuyên đề đầu tiên, được tổ chức vào ngày 25/11/2025 tại Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, là về chủ đề “Thể chế pháp lý và đổi mới sáng tạo”, tập trung vào việc điều chỉnh pháp luật tại Pháp, Việt Nam và trên thế giới trong bối cảnh phát triển xã hội, khoa học và công nghệ.
Hội thảo thứ hai, với chủ đề « Thể chế pháp lý và Trí tuệ Nhân tạo », được tổ chức vào ngày 27/11 tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đặt ra những tranh luận thiết yếu về các vấn đề pháp lý xoay quanh trí tuệ nhân tạo và các quy định liên quan.
Trong khuôn khổ quan hệ đối tác giữa Trường Thẩm phán Quốc gia (Pháp) và Học viện Tư pháp (Việt Nam), một hội thảo kết hợp trực tuyến và trực tiếp về « Sử dụng trí tuệ nhân tạo của thẩm phán » đã được tổ chức để phân tích sự đóng góp của AI vào việc quản lý tư pháp tại Pháp và Việt Nam.
Theo luật sư Thị Mỹ Hạnh Ngô Folliot, trong khi đó Hội Hợp tác Hợp tác Pháp lý Châu Âu-Việt Nam vẫn tiếp tục đáp ứng các nhu cầu đào tạo của phía Việt Nam:
“Nhu cầu đào tạo ngày càng tăng, đặc biệt là kể từ khi Việt Nam khởi xướng việc thành lập hai trung tâm tài chính quốc tế trong năm nay tại Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, và chúng tôi có yêu cầu cấp thiết là quay lại hàng năm để cung cấp các khóa đào tạo bằng tiếng Pháp cho các học giả và luật sư nhằm tiếp tục tăng cường hợp tác và cùng nhau tiến lên. Hiệp hội của tôi và cá nhân tôi đã tham gia vào hợp tác pháp lý Pháp-Việt này trong suốt 25 năm qua. Tôi đã mang theo cả một đội ngũ, hầu như năm nào cũng sẵn sàng đến Việt Nam theo yêu cầu của các đối tác Việt Nam. Đó là một đội ngũ bổ sung, mang đến cách tiếp cận đa ngành, và mỗi thành viên đều đóng góp đáng kể vào hợp tác pháp lý Pháp-Việt. 
Hầu hết các tổ chức và trường đại học đều do những người nói tiếng Pháp, từng học ở Pháp điều hành. Vì vậy, việc đào tạo tiếng Pháp không phải là vấn đề. Họ hoàn toàn có khả năng, và ngay cả khi đôi khi một số người trẻ không được đào tạo tiếng Pháp cũng nói tiếng Anh và giao tiếp rất tốt với chúng tôi. Chúng tôi đã bắt đầu soạn thảo dự án với các trường đại học và hiệp hội luật sư.
Tại hội nghị ngày 25/11/2025, tôi đã gặp lại các sinh viên đến từ các trường đại học Toulouse-Capitole, Lyon 3 và Bordeaux. Theo yêu cầu của các giáo sư, tôi đã hướng dẫn các em trong một ngày học vào tháng Tư năm ngoái trước khi các em sang Việt Nam. Hiện các sinh viên này đang theo học năm thứ hai chương trình Thạc sĩ Hợp tác Kinh tế và Luật Thương mại Quốc tế tại Hà Nội.
Ngoài ra, năm 2026 sẽ diễn ra Hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng Pháp ngữ lần thứ 20 tại Siem Reap, Cam Bốt , ngay sát bên. Chúng tôi sẽ cố gắng có mặt ở đó, vì một trong những mục tiêu của hiệp hội chúng tôi là Cộng đồng Pháp ngữ. Chúng tôi sẽ cố gắng kết nối hai bên và phát triển hơn nữa tiếng Pháp tại Việt Nam.”
Theo báo chí Việt Nam, bộ Tư Pháp Pháp, Quỹ Luật lục địa cũng như Trường Đại học Paris-Assas đang phối hợp với bộ Tư Pháp Việt Nam và Trường Đại học Luật Hà Nội để thúc đẩy việc thành lập Trung tâm Pháp luật Pháp tại đại học này. Phía Việt Nam cho biết Trường Đại học Luật Hà Nội đã chuẩn bị sẵn sàng cơ sở vật chất cho Trung tâm và mong muốn phía Pháp hỗ trợ chuyên gia và giảng viên tới giảng dạy tại Trung tâm Pháp luật Pháp. Tuy nhiên phía Pháp hiện chưa đáp ứng các yêu cầu này.

Liên Hiệp Châu Âu hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba và là thị trường nhập khẩu lớn thứ năm của Việt Nam. Năm 2026 được coi là “thời điểm vàng” để doanh nghiệp Việt Nam khai thác tối đa lợi thế từ Hiệp định Thương mại Tự do (EVFTA) với Liên Âu vì lộ trình cắt giảm thuế quan giữa hai bên đã tiến gần đến 100%. EU cũng không ngừng hỗ trợ Việt Nam trong chuyển đổi xanh để đáp ứng tiêu chí sản phẩm của khối 27 nước.
Kể từ khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực ngày 01/08/2020, giao thương giữa Việt Nam và Liên Hiệp Châu Âu không ngừng gia tăng. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại song phương đạt 73,8 tỷ đô la, trong đó Việt Nam xuất siêu khoảng 30 tỷ đô la. Theo báo Đầu tư ngày 07/01, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Liên Âu trong khối ASEAN, đứng trong top 10 nhà cung ứng hàng hóa cho thị trường EU (Eurostat 2024).
Doanh nghiệp châu Âu tin vào Việt Nam
Liên Âu hiện là nhà đầu tư lớn thứ 6 của Việt Nam. Việt Nam trở thành điểm hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư Liên Âu. Trả lời RFI Tiếng Việt ngày 20/01/2026, đại sứ Liên Hiệp Châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier nhận định :
“Tôi thậm chí có thể nói rằng trong một hoặc hai năm gần đây, chúng ta đã thấy sự gia tăng đáng kể về niềm tin của các nhà đầu tư châu Âu vào Việt Nam. Điều này được Phòng Thương mại Châu Âu - EuroCham tại Việt Nam đo lường hàng tháng. Mức độ tin tưởng vào đất nước gia tăng nhanh chóng. Năm 2025, tăng trưởng của Việt Nam đạt 8% và Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong những năm tới.
Vì vậy, đây là một quốc gia có nhiều cơ hội kinh tế, nơi có một mong muốn thực sự, một tầm nhìn để hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam, và là nơi đang thu hút ngày càng nhiều công ty châu Âu. Hiện tại có 1.500 công ty thành viên của EuroCham đang đầu tư mạnh vào Việt Nam.
Đọc thêmHiệp định Tự do Thương mại EU-Việt Nam : Pháp-Việt được lợi gì?
Cụ thể, theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý IV năm 2025 được EuroCham thực hiện, niềm tin đã tăng 13,5 điểm so với quý trước và lên đến 80 điểm - mức cao nhất trong 7 năm gần đây. Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert đánh giá trong bài nhận định đăng trên The Investor ngày 19/01 : “Đây không chỉ là một con số ấn tượng, nó còn báo hiệu một sự chuyển biến rõ ràng trong tâm lý kinh doanh châu Âu, từ sự phục hồi thận trọng sang niềm tin chiến lược… Từ 2021 đến 2025, các nhà đầu tư châu Âu đã rót hơn 28 tỷ đô la vào Việt Nam. Điều này cho thấy niềm tin dài hạn của họ và tiềm năng của đất nước”.
Trước đó, tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Thương mại Việt Nam - EU 2025, diễn ra ngày 17/10/2025, phó chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet nhận định :
76% lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu hiện nay nhìn nhận Việt Nam là điểm đến đầu tư hấp dẫn, và 80% dự báo điều kiện sẽ còn thuận lợi hơn trong 5 năm tới.
Khả năng phục hồi và tư duy cải cách : Hai yếu tố củng cố niềm tin
Niềm tin này được căn cứ vào hai yếu tố chủ đạo : Khả năng phục hồi đáng kể ; tư duy cải cách mạnh mẽ.
Khả năng phục hồi

Về yếu tố thứ nhất, Việt Nam được giới chuyên gia đánh giá là đã thể hiện được sự linh hoạt, khéo léo hóa giải các biện pháp thuế đối ứng (ban đầu lên đến 46%) của tổng thống Mỹ Donald Trump. Giám đốc nghiên cứu Benoît de Tréglodé, nhận định với RFI Tiếng Việt :
“Vấn đề thuế quan (với Mỹ) đã được Việt Nam đàm phán khá khéo léo, và cuối cùng họ không bị thiệt hại quá nhiều. Còn về quan hệ song phương với Trung Quốc, quan hệ đối tác kinh tế và thương mại đã cởi mở hơn và nhiều hơn. Nhìn từ góc độ này, bối cảnh rất đặc biệt cho Việt Nam, nhưng “ngoại giao cây tre” đã chứng tỏ hiệu quả đáng kể, bởi vì Việt Nam đã phần nào vượt qua các cuộc xung đột đánh dấu năm 2025 mà không bị thiệt hại đáng kể”.
Năm 2025, Việt Nam gia nhập nhóm 25 nền kinh tế có trị giá xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới, với tổng trị giá xuất nhập khẩu đạt 920 tỷ đô la. Theo Cục Hải quan, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất (152 tỷ đô la) của Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục là thị trường cung cấp hàng hóa lớn nhất (183 tỷ đô la) cho Việt Nam.
Tư duy cải cách

Tư duy cải cách mạnh mẽ là yếu tố thứ hai tác động đến niềm tin của doanh nghiệp châu Âu vào Việt Nam. Ngày 16/01, hãng tin Pháp AFP nhận định “từ khi lên nắm giữ vị trí cao nhất cách đây chỉ 17 tháng, ông Tô Lâm đã tiến hành chiến dịch chống tham nhũng quyết liệt, giảm bớt thủ tục hành chính và thúc đẩy đầu tư vào các công trình cơ sở hạ tầng” : từ 30 bộ và cơ quan chính phủ giảm xuống còn 22, giảm gần 150.000 công chức, khởi động nhiều dự án đầy tham vọng về đường sắt và năng lượng.
Đối với nhiều nhà ngoại giao và nhà phân tích, được AFP trích dẫn ngày 16/01, “chính trị gia 68 tuổi là một chiến lược gia khôn khéo, có khả năng chấp nhận rủi ro, và những canh bạc táo bạo nhất của ông đã mang lại thành công”. Giáo sư danh dự Carl Thayer, Đại học New South Wales (Úc), “không gọi ông Tô Lâm là Trump của Việt Nam, nhưng đó là một nhà lãnh đạo tìm cách củng cố quyền lực để đưa ra những quyết định nhanh chóng và dứt khoát”.
Đọc thêmEuroCham : Tinh giản hành chính nhưng cần nhanh, hiệu quả để Việt Nam tăng hấp lực
Tân tổng bí thư “Tô Lâm sẽ vạch ra hướng đi cho các cải cách đã ấp ủ trong năm qua”, theo nhận định với AP của Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Chương trình Nghiên cứu Việt Nam, Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore) : “Tôi cho rằng các cải cách sẽ tiếp tục được đẩy nhanh sau Đại hội Đảng. Nhưng rõ ràng, sẽ có rất nhiều rào cản đối với các cải cách của ông ấy, đặc biệt là nếu nhìn vào cách thức mà các phe phái bảo thủ, nhất là quân đội, sẽ đặt ra nhất nhiều hạn chế, vì lo ngại rằng các cải cách sẽ đi quá xa, khiến Việt Nam có thể đi chệch khỏi con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng muốn đề ra cho đất nước”.
EU sẵn sàng đồng hành trong quá trình chuyển đổi
Vậy mô hình tăng trưởng mới gồm những điểm gì ? Đó là tái cấu trúc nền kinh tế, đặt mục tiêu tăng trưởng ít nhất là 10% hàng năm cho đến 2030, đưa thu nhập bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD vào năm 2030 ; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP.
Để thực hiện chiến lược này, chính phủ coi trọng ba nhóm giải pháp chính : Hoàn thiện thể chế để phát triển, xóa bỏ những điểm nghẽn, rào cản, giải phóng mọi nguồn lực (…) ; Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, trọng dụng nhân tài (…) ; Phát triển xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; nhất là hạ tầng giao thông chiến lược (đường sắt, cảng biển), hạ tầng công nghệ, hạ tầng năng lượng. Những hạ tầng này hết sức quan trọng để bảo đảm tăng trưởng 2 con số trở lên trong thời gian tới và mục tiêu đến năm 2045 trở thành một nước phát triển, có thu nhập cao.
Đây cũng là ba trụ cột cốt lõi được chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhấn mạnh khi nói về chiến lược phát triển của Việt Nam để đạt được tham vọng này. Cụ thể, Liên Hiệp Châu Âu, cũng như các nhà đầu tư châu Âu, trông đợi gì từ Đại hội Đảng XIV ? Đại sứ EU Julien Guerrier nhận định với RFI Tiếng Việt :
“Đại hội cần hướng tới việc xác định và phê duyệt các chính sách đã được hoạch định cho 5 năm tới. Việt Nam đang thực hiện quá trình đơn giản hóa hành chính ở quy mô lớn, bao gồm việc sáp nhập các tỉnh, bộ và đơn giản hóa các thủ tục, tất cả nhằm mục đích hiện đại hóa đất nước và thu hút đầu tư.
Tôi nghĩ rằng điều mà chúng tôi kỳ vọng, đó là sự thành công của tất cả các cải cách này, để môi trường kinh doanh trở nên hấp dẫn hơn đối với các doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, công nghiệp xanh và chuyển đổi số.
Đây là những ngành công nghiệp của tương lai và cũng là những lĩnh vực mà Liên Hiệp Châu Âu có lợi thế cạnh tranh và có thể cung cấp cho Việt Nam những giải pháp công nghệ cao, an toàn, bảo đảm tính tự chủ chiến lược và độc lập kinh tế của Việt Nam đối với việc phát triển trong tương lai về những lĩnh vực trọng điểm này”.
Đọc thêmEU-Việt Nam vượt bão thuế quan Mỹ qua Hiệp định Thương mại Tự do EVFTA ?
Một khung pháp lý minh bạch, ổn định và nhất quán chính là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế có thể tiến xa và tăng trưởng bền vững, để thuyết phục được các nhà đầu tư tự tin đặt những “viên gạch” dài hạn. Điểm này đã trở thành điều kiện tiên quyết trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao. Chủ tịch EuroCham cho rằng “nếu làm tốt, Việt Nam hoàn toàn có thể thu hút thêm nhiều dòng vốn châu Âu vào các lĩnh vực giá trị gia tăng cao như công nghệ, năng lượng tái tạo, sản xuất xanh và dịch vụ hiện đại”.
Để hỗ trợ chuyển đối số, chuyển đổi xanh được chính phủ Việt Nam khẳng định “là hai yếu tố căn bản cấu thành một xu thế tất yếu, không thể đảo ngược”, Liên Hiệp Châu Âu và chính phủ Việt Nam đã ký Hiệp định tài trợ cho Chương trình Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam (VETVET) với hơn 50 triệu euro. Được ký ngày 31/12/2025 - ngay trước khi khai mạc Đại hội Đảng XIV, Hiệp định có hiệu lực đến năm 2030, trùng với kế hoạch 5 năm 2026-2030. Đại sứ Julien Guerrier đánh giá Chương trình VETVET cũng sẽ giúp Việt Nam tăng sức hấp dẫn cũng như đáp ứng nhu cầu nhân lực của các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư châu Âu, vào Việt Nam.